O Entroido do concello de Vilaboa, na ría de Vigo, susténtase en tradicións ancestrais do século XVIII para reivindicar a súa singularidade.
O pequeno municipio pontevedrés de Vilaboa, á beira da ría de Vigo, mantén viva unha das celebracións máis antigas e vistosas de Galicia: o Entroido de Cobres. Este Entroido, que aspira a ser declarado Festa de Interese Turístico Nacional, está cheo de singularidades que se remontan ao século XVIII.
Símbolo de riqueza e posición social, as familias máis adiñeiradas acostumaban a engalanarse durante os días do Entroido e percorrer todos os barrios de Santa Cristina e San Adrián. Do mesmo xeito que se fixo nos últimos dous séculos, as parellas solteiras —madamas e galáns— visten os seus traxes con orgullo para representar ás súas familias, que tanto traballaron na confección dunha celebración organizada pola Asociación Cultural Cobres coa colaboración do Concello de Vilaboa.
Miles de lantexuelas cosidas a man fan brillar as madamas do Entroido de Cobres. Cantas máis, mellor. Levan cintas nas costas, nas mangas das súas impolutas camisas brancas, no cinto ou sobre cintas de raso que cobren a saia. Unha madama deslumbra coa súa vestimenta tradicional, que complementa cun sombreiro tamén artesanal, cheo de flores e cor.
O tempo detense en Cobres cando se achega o Entroido. As familias apuran os últimos detalles para actualizar os traxes que permitirán a madamas e galáns formar as parellas de baile que, desde o século XVIII, percorren os barrios de Vilaboa levando ledicia e festa ata o último recuncho.
Así o vive Luisa Poceiro, veciña de Cobres que conserva como un tesouro o cinto do seu traxe de madama: unha peza única de valor incalculable que lle fixo a súa nai cando tiña 14 anos. Pasaron xa catro décadas: “Cóidoo pola súa beleza e polo sacrificio que supuxo para a miña familia facerme o traxe. É un legado do que me sinto moi orgullosa”.
Luisa ten dous fillos varóns, ambos implicados na parte musical do Entroido de Cobres, e polo tanto con traxes diferentes aos de madamas e galáns. A súa vocación pola costura canalízaa agora axudando a mozas de Cobres que teñen que actualizar os seus traxes, como Ariana, unha nova madama de 20 anos. Mentres revisan o traxe, lembra o difícil que era hai unhas décadas conseguir lantexuelas e adornos: “As viaxes non eran tan doadas como agora e tiñamos que ir uns 12 quilómetros ata o centro de Pontevedra para mercar o material. Non había recursos para mercar moitas cousas, que para os soldos daquela eran moito máis caras ca agora”. Por iso escaseaban as madamas que bailaban con sombreiro, por exemplo. A chegada dos bazares abaratou os custos e facilitou que o brillo estea agora ao alcance de todos os petos.
Aínda así, o traxe dunha madama supera os 1.000 euros en materiais, e o sombreiro pode duplicar ese custo. “Sen contar as horas de traballo artesanal que require cada peza”, apunta Maricarmen Docampo, que aos seus 70 anos mantén activo o seu obradoiro de sombreiros e conserva entre panos o que lle fixeron a súa nai e a súa avoa. “Ten máis de 50 anos e non llo deixo a ninguén”.
Meses de traballo paciente e meticuloso son necesarios para transformar un sombreiro de palla nunha luxosa estrutura que combina flores de cores, espellos, abalorios, figuriñas e varias cintas, ata acadar os 40 centímetros de altura e uns 7 quilos de peso. “Os abalorios, tanto do sombreiro como do pectoral, na miña época eran de ouro. Ninguén tiña tantas xoias e pediámolas a familiares”. Era importante lucir moito, porque ese pectoral era o reflexo da posición económica e social da familia da madama.
Para evitar dores cervicais polo peso das xoias, Luisa Poceiro conta que hoxe algunhas madamas cosen os abalorios —xa de fantasía— a un chaleco que fai máis levadeiras as longas xornadas de baile, nas que madamas e galáns danzan durante oito horas cada día, nos catro días que dura o Entroido de Cobres.
Nestes días, en cada casa de Cobres, madamas e galáns ultiman os seus atuendos para que todo estea impecable de cara á festa, que se celebrará do 1 ao 4 de marzo. Nesas datas, a comitiva do Entroido, formada por máis de cen persoas entre danzantes e músicos, fará tremer as rúas cos seus bailes e as súas melodías recuperadas.
